Czy można było uniknąć I rozbioru Polski?
W tym odcinku dr Bartłomiej Gajos, historyk Centrum Mieroszewskiego oraz prof. Zofia Zielińska, historyk Uniwersytetu Warszawskiego i wybitna badaczka historii XVIII w., będą poszukiwali odpowiedzi na nurtujące wielu współczesnych historyków pytanie, czy istniała realna możliwość uniknięcia I rozbioru Polski.
Prof. Zielińska opowiada o początkach panowania ostatniego króla Rzeczypospolitej, Stanisława Augusta Poniatowskiego. To czasy, kiedy Polska była krajem niesuwerennym, który nie mógł samodzielnie decydować nawet o wyborze swojego władcy. Stanisław August Poniatowski był królem narzuconym przez Rosję, wyniesionym na tron wskutek interwencji wojsk rosyjskich. O jego wyborze zadecydowała bliska znajomość z carycą Katarzyną, brak powiązań dynastycznych, a także młody wiek i co za tym idzie, brak doświadczenia i podatność na wpływy rosyjskie przyszłego króla.
W wizji Katarzyny II, nowy król Polski miał być posłuszny i zależny od Rosji. Czy tak było w rzeczywistości? Dlaczego caryca była rozczarowana nowym władcą Polski i szybko przestała darzyć go zaufaniem? Jaką rolę w narastaniu konfliktu polsko-rosyjskiego odegrała sprawa dysydencka? Czy kreującej się na władczynię oświeconą Katarzynie II chodziło wyłącznie o tolerancję i przyznanie równouprawnienia innowiercom w Polsce?
Prof. Zielińska wymienia ponadto, jakie reformy miały zostać przeprowadzone w celu umocnienia Rzeczypospolitej, jaką rolę w zmianie postrzegania obowiązującego ustroju politycznego w Polsce odegrała wydana w latach 1761-1763 praca Stanisława Konarskiego „O skutecznym rad sposobie” i jak Rosja postrzegała polskie postulaty przeprowadzenia reform.
Słuchacze tego odcinka poznają genezę I rozbioru Polski, dowiadują się, jakie wydarzenia do niego doprowadziły oraz kiedy zapadła decyzja o jego przeprowadzeniu. Prof. Zielińska wyjaśnia, kto był głównym pomysłodawcą rozbioru Polski, jak daleko w przeszłość sięgały rosyjskie plany aneksji polskich ziem, a także dlaczego Prusy i Austria zdecydowały się wesprzeć Katarzynę II w jej planach rozbiorowych. Czy gdyby Polska wsparła Rosję w wojnie z Turcją, istniałaby realna szansa na uniknięcie I rozbioru Polski?
