Premiera książki „Niewinny content i inne pułapki”. Spotkania w Krakowie i Warszawie
Jak współczesna ukraińska kultura próbuje na nowo odczytać własną historię, pamięć i tożsamość po doświadczeniu epoki sowieckiej i wojny?
O tym rozmawialiśmy podczas premierowych spotkań wokół książki „Niewinny content i inne pułapki. Ukraińskie eseje o tożsamości”, które odbyły się w Krakowie i Warszawie. Spotkania poprowadziły Joanna Majewska-Grabowska i Sasza Iwaniuk.
W dyskusjach udział wzięli Katarzyna Kotyńska, Bohdana Romancowa, Sofija Riabczuk i Ostap Sływynski, a rozmowy pokazały, jak wielowymiarowa i dynamiczna jest współczesna ukraińska tożsamość. Nie jest czymś zamkniętym i raz na zawsze ustalonym, ale żywym procesem, który nieustannie kształtuje się w języku, kulturze, literaturze, pamięci i codziennych wyborach.
Punktem wyjścia była sama książka – zbiór tekstów ukraińskich autorek i autorów, którzy przyglądają się własnej kulturze z perspektywy doświadczenia wojny, dekolonizacji i redefinicji wspólnoty. Jak podkreślała Katarzyna Kotyńska, to nie tyle eseje o ukraińskiej tożsamości, ile raczej ukraińskie eseje o tożsamości – teksty zakorzenione w konkretnym doświadczeniu, ale stawiające pytania uniwersalne.
W rozmowach powracał temat dekolonizacji. Sofija Riabczuk zwracała uwagę, że obejmuje ona zarówno usuwanie symboli imperium z przestrzeni publicznej, jak i szerszy proces odzyskiwania własnej perspektywy oraz języka opowiadania o historii i kulturze. Rozmowa dotyczyła muzeów, architektury, literatury, języka i kultury popularnej, a także tego, jak współczesna Ukraina na nowo interpretuje własną przeszłość.
Wybrzmiał również temat języka. Jak zauważali uczestnicy spotkania, współczesna Ukraina nie jest miejscem prostych podziałów, ale kierunek zmian jest wyraźny – język ukraiński stał się językiem aspiracji, wspólnoty i publicznej komunikacji, podczas gdy rosyjski utracił dawny status języka prestiżu i sukcesu.
Szczególne miejsce w rozmowie zajęła literatura – zwłaszcza poezja, która, jak mówił Ostap Sływynski, bywa „sitem”, przez które przesiewa się doświadczenie, pozostawiając to, co najbardziej uniwersalne. Poezja w czasie wojny stała się formą natychmiastowej reakcji i sposobem budowania wspólnoty emocjonalnej.
Rozmawiano także o tym, jak wojna zmieniła samo czytanie. Bohdana Romancowa zwracała uwagę, że ukraiński rynek książki nie tylko przetrwał, ale dynamicznie się rozwija – pojawiają się nowe wydawnictwa, debiuty, a literatura staje się ważnym narzędziem opowiadania własnego doświadczenia.
Premierowe spotkania pokazały, że książka „Niewinny content i inne pułapki” nie daje prostych odpowiedzi – i właśnie to jest jej siłą. To zaproszenie do myślenia o Ukrainie nie jako o projekcji cudzych wyobrażeń, lecz jako o społeczeństwie, które intensywnie opowiada siebie na nowo.
Książka powstała w ramach Polsko-Ukraińskiej Szkoły Przekładu Słowa na Słowa – projektu Centrum Mieroszewskiego skierowanego do młodych tłumaczy.
Sofija Riabczuk, koordynatorka programu wielokulturowego w Dziale Edukacji Muzeum Narodowego w Warszawie. Wcześniej związana m.in. z Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy i „Mystećkim Arsenałem”. Autorka tekstów i projektów z obszaru edukacji muzealnej i kultury.
Bohdana Romancowa, redaktorka, krytyczka literacka i eseistka. Wykłada kursy literackie, współpracuje z ukraińskimi platformami edukacyjnymi i polskim „Dwutygodnikiem”. Autorka tekstów publikowanych m.in. w tomach „Słownik wojny” i „Wojna 2022”.
Ostap Sływynski, poeta, tłumacz, eseista i literaturoznawca. Autor książek poetyckich i inicjator projektu „Słownik wojny”. Tłumacz literatury polskiej na język ukraiński, laureat licznych nagród literackich i translatorskich.
Katarzyna Kotyńska, tłumaczka literatury ukraińskiej, ukrainistka i literaturoznawczyni. Profesorka Uniwersytetu Jagiellońskiego, laureatka Drahoman Prize 2023. Autorka książki „Lwów. O odczytywaniu miasta na nowo” i tłumaczka kluczowych ukraińskich autorów.
