Operacja „Wisła”: komunistyczna zbrodnia na Ukraińcach
film z polskimi napisami
W filmie dokumentalnym kanału „Realna Istorija” przyglądamy się jednemu z najbardziej dramatycznych i bolesnych wydarzeń powojennej historii Polaków i Ukraińców – operacji „Wisła” z 1947 roku. Czy była to konieczność polityczno-wojskowa w warunkach walki z podziemną Ukraińską Armią Powstańczą? Czy może raczej brutalny akt czystki etnicznej, wymierzony w ukraińską społeczność zamieszkującą południowo-wschodnie tereny Polski?
Oficjalnym pretekstem dla rozpoczęcia akcji było zabójstwo generała Armii Czerwonej Karola Świerczewskiego – ówczesnego komunistycznego wiceministra obrony Polski – przez oddział UPA. Jednak dokumenty i badania historyków dowodzą, że decyzja o operacji zapadła wcześniej, a jej prawdziwym celem była asymilacja i rozproszenie społeczności ukraińskiej, tak by zatraciła swoją tożsamość narodową i religijną.
Film ukazuje szeroki kontekst polityczny i społeczny: powojenne przesunięcia granic, wcześniejsze „dobrowolne” wymiany ludności między Polską a ZSRR, działalność podziemia polskiego i ukraińskiego, a także propagandowe uzasadnienia władz komunistycznych. Szczególne miejsce zajmują losy przesiedlonych – utrata domów, spalenie całych wsi, zakaz używania języka ukraińskiego i praktyk religijnych, a także trauma, która przeniosła się na kolejne pokolenia.
Dlaczego ta historia jest istotna dziś?
Operacja “Wisła” – to opowieść o próbie unicestwienia wspólnoty poprzez zniszczenie jej kulturowych fundamentów. Jednocześnie pozostaje pytaniem o pamięć, pojednanie i odpowiedzialność – jak dziś Polacy i Ukraińcy mogą wspólnie patrzeć na tę zbrodnię, oddając cześć ofiarom i unikając manipulacji przeszłością.
W filmie swoje spojrzenie prezentują historycy z Polski i Ukrainy:
- prof. Igor Hałagida (Uniwersytet Gdański),
- dr. Wołodymyr Wiatrowycz (deputowany Rady Najwyższej, historyk).
Ich wypowiedzi pozwalają zrozumieć zarówno mechanizmy polityczne, które doprowadziły do wypędzeń, jak i ludzkie dramaty, które im towarzyszyły. Obaj nawołują do otwartego dialogu o wspólnej przeszłości.
To kolejny odcinek cyklu „Realna Istorija”, w którym mierzymy się z najbardziej bolesnymi tematami wspólnej przeszłości Polaków i Ukraińców, ukazując je przez pryzmat faktów, a nie ideologii.